Nagbabala ang Iran nitong Linggo na may “malaking pag-aalinlangan” sila sa pangakong ceasefire ng Israel matapos ang pinaka-matindi at pinaka-masaklap na labanan ng dalawang bansa.
Nagsimula ang 12-araw na digmaan noong Hunyo 13 nang maglunsad ang Israel ng pambobomba sa Iran, kung saan napatay ang mga mahahalagang heneral at siyentipiko na konektado sa programa ng Iran para sa nuclear weapons. Bilang tugon, naglunsad ng ballistic missile attacks ang Iran sa mga lungsod ng Israel.
Ayon sa Israel, layunin nilang pigilan ang Iran na magkaroon ng atomic bomb — na mariing tinatanggihan ng Tehran.
Dahil dito, naantala ang negosasyon sa pagitan ng Iran at US tungkol sa nuclear program, habang sumali ang US sa kampanya ng Israel sa pamamagitan ng pag-atake sa mga nuclear site ng Iran.
Ayon kay Abdolrahim Mousavi, chief of staff ng Iranian armed forces, “Hindi kami nagsimula ng digmaan, pero buong lakas naming sinagot ang agresor,” at nagbabala na handa silang bumawi gamit ang puwersa kung muling lalabanin.
Alitan sa International Atomic Energy Agency (IAEA)
Nagpalala ng tensyon ang labanan sa relasyon ng Iran sa IAEA, ang UN agency na nagmomonitor sa mga nuclear facilities. Tinanggihan ng Iran ang kahilingan ng IAEA na siyasatin ang mga nuclear sites na tinamaan ng pambobomba, at inakusahan ang pinuno ng ahensya na si Rafael Grossi ng pagtataksil dahil hindi niya kinondena ang atake ng Israel at US.
Nagboto ang mga Iranian lawmakers na itigil ang kooperasyon sa IAEA. Tinawag ni Foreign Minister Abbas Araghchi na “walang kabuluhan” at “maaring masama ang intensyon” ang kahilingan ni Grossi.
Ipinuna rin ng Iran ang resolusyon ng IAEA noong Hunyo 12 na pumuna sa kakulangan ng transparency sa nuclear program ng Iran, na ginamit umano ng Israel bilang dahilan ng pag-atake.
Nagprotesta ang Germany at Argentina, mga bansa ni Grossi, sa mga banta mula sa Iran. Bagama’t hindi tinukoy ang mga banta, inilathala ng konserbatibong pahayagan sa Iran na si Grossi ay espiya ng Israel at dapat ipatapon.
Pinabulaanan ng Iranian ambassador sa UN na may banta sa mga nuclear inspectors at sinabi na ligtas ang mga ito, pero pansamantalang itinigil ang kanilang trabaho.
Tanong sa pinsala ng mga US strikes
Naglunsad ng atake ang US sa tatlong pangunahing pasilidad ng nuclear program ng Iran. Sinabi ni Trump na muling bombahin nila ang Iran kung may ebidensiya ng pagbuo ng nuclear weapons.
Ayon kay Grossi, maaaring makabalik ang Iran sa uranium enrichment sa loob ng ilang buwan. Ngunit may mga ulat na hindi ganoon kalaki ang pinsalang natamo, kung saan ang programa ay natigil ng ilang buwan lamang, hindi taon.
Inihayag ng IAEA na umaabot na sa 60% ang uranium enrichment ng Iran, higit pa sa kinakailangan para sa civilian nuclear power. Ngunit walang ebidensiya na ginagamit ito para gumawa ng armas.
Nagpahayag ng matinding banta ang bansang Iran na posibleng harangan o isara nila ang Strait of Hormuz kung magpapatuloy ang ginagawang blockade o panggigipit ng Estados Unidos sa kanilang bansa. Ang mahalagang daanang tubig na ito ay itinuturing na isa sa pinakaimportanteng ruta para sa pandaigdigang suplay ng langis kaya naman nagdudulot ng kaba sa ekonomiya ng mundo ang pahayag na ito.
Ayon sa mga opisyal ng militar ng Iran, may kakayahan silang kontrolin ang nasabing strait at hindi sila mag-aatubiling gamitin ang kanilang puwersa kung pakiramdam nila ay nalalagay sa panganib ang kanilang seguridad. Ang hakbang na ito ay tugon sa mga bagong sanksyon at presyur na ipinapataw ng Amerika na layong limitahan ang operasyon ng Iran sa rehiyon.
Sa kabila ng mga banta, binabantayan na ng mga pandaigdigang organisasyon ang sitwasyon upang maiwasan ang tuluyang pagsasara ng ruta. Maraming bansa ang umaasa na madadaan pa sa diplomasya ang hidwaan dahil ang anumang aberya sa Strait of Hormuz ay tiyak na magpapataas sa presyo ng petrolyo sa buong mundo at makakaapekto sa kabuhayan ng maraming tao.
Isang transport strike na tatagal ng tatlong araw ang muling ikakasa ng grupong PISTON at Manibela simula ngayong Lunes. Ang kilos-protestang ito ay bahagi pa rin ng kanilang patuloy na pagtutol sa Public Transport Modernization Program ng pamahalaan na naglalayong palitan ang mga tradisyunal na jeepney ng mga modernong yunit.
Ayon sa mga lider ng grupo, hindi sapat ang ibinigay na palugit para sa konsolidasyon dahil marami pa ring mga tsuper at operator ang mawawalan ng kabuhayan sa ilalim ng bagong sistema. Iginiit nila na ang mahal na presyo ng mga modernong jeep ay magbabaon lamang sa kanila sa utang at magreresulta sa pagkontrol ng malalaking korporasyon sa mga ruta ng pampublikong sasakyan.
Bilang tugon, tiniyak naman ng gobyerno at ng mga lokal na pamahalaan na nakahanda silang magbigay ng libreng sakay para sa mga maaapektuhang komyuter. Nagtalaga na ng mga bus at sasakyan sa mga pangunahing kalsada upang masiguro na hindi mapaparalisa ang transportasyon sa Metro Manila at sa mga karatig-lalawigan habang isinasagawa ang nasabing welga.
Ipinahayag ng bansang Iran na malayo pa ang posibilidad ng isang pinal na kasunduan sa gitna ng tumitinding tensyon sa rehiyon. Kasabay nito, nananatiling sarado ang Strait of Hormuz na isang kritikal na daanan para sa pandaigdigang suplay ng langis. Ayon sa mga opisyal, hindi pa sapat ang mga kasalukuyang negosasyon upang resolbahin ang mga hidwaan, kaya naman nananatili ang banta sa seguridad ng kalakalan sa karagatan.
Ang pagsasara ng mahalagang rutang ito ay nagdudulot ng malaking pangamba sa ekonomiya ng maraming bansa dahil dito dumadaan ang bulto ng petrolyo patungo sa iba’t ibang panig ng mundo. Dahil sa kawalan ng katiyakan, patuloy ang pagmamasid ng mga eksperto sa magiging epekto nito sa presyo ng bilihin at sa katatagan ng pandaigdigang merkado. Binigyang-diin ng Iran na nakadepende ang pagbubukas ng daanan sa magiging takbo ng usaping diplomatiko.
Sa ngayon, nananatiling nakaabang ang mga lider ng iba’t ibang bansa sa mga susunod na hakbang ng Iran at ng mga kaalyado nito. Layunin ng mga pandaigdigang organisasyon na makahanap ng mapayapang solusyon upang maiwasan ang tuluyang pagbagsak ng supply chain. Habang wala pang malinaw na deal, inaasahang mananatiling mataas ang presyur sa politika at ekonomiya sa Gitnang Silangan.