Ayon kay Hontiveros, naglaan ang pribadong pag-aari na National Grid Corporation of the Philippines (NGCP) ng P8.7 bilyon mula 2009 hanggang 2022 para sa serbisyong pang-janitorial at pang-security, isang gastusin na ipinasa ng bansa bilang bahagi ng bayarin sa transmisyon para sa mga mamimili, ayon sa pahayag ng senadora.

Ang bayarin sa transmisyon, o ang gastos para sa paghahatid ng kuryente sa sistema ng Meralco, ay bumubuo ng 10.1 porsyento ng kabuuang buwanang bayarin ng Meralco customer, samantalang ang bayarin sa henerasyon, o ang gastos sa kuryenteng binili mula sa mga tagapagbigay, ay umabot sa 55 porsyento.

“Talaga bang kailangan ng NGCP na linisin ng ganoon karaming basura kaya’t kailangan nilang gumasta ng [bilyon-bilyon ng piso] para sa serbisyong pang-janitorial?” tanong ni Hontiveros sa isang media briefing noong Lunes.

“Samantalang ang mga proyektong kanilang dapat sana’y natapos bilang itinadhana ng kanilang kongresyunal na prangkisa ay labis na naiantala at nananatiling mataas ang presyo ng kuryente,” dagdag niya.

Dagdag pa niya, libu-libong sambahayan sa Pilipinas ang patuloy na pinagkakaitan ng regular na suplay ng enerhiya dahil sa kabiguan ng NGCP na kumonekta ang kanilang mga lugar sa pangunahing grid ng kuryente.

Una nang nagtaas ng isyu si Hontiveros sa ‘questionable’ na gastusin ng NGCP sa pagdinig ng badyet ng Energy Regulatory Commission (ERC) at Department of Energy noong Biyernes.

Ang 40 porsyento ng pag-aari ng NGCP ay nasa State Grid Corp. of China habang ang natirang 60 porsyento ay pinaabot sa Monte Oro Grid Resources Corp. ni tycoon Henry Sy Jr. at Calaca High Power Corp. ni negosyanteng Robert Coyiuto Jr.

Sa kanyang interpellation, sinabi ni Hontiveros na ang pagsusuri sa mga dokumento ng NGCP na isinumite sa Securities and Exchange Commission ay nagpapakita ng kwestyunableng gastusin sa loob ng 14 na taon.

Bukod sa halaga na ginastos para sa pang-janitorial at pang-security, sinabi ng senadora na nagbayad din ang NGCP ng P2.3 bilyon para sa public relations at corporate social responsibility activities, P1.67 bilyon para sa representation at entertainment, at P1.1 bilyon para sa advertising.

Ayon kay Hontiveros, ang pinakamalaking gastusin ng NGCP ay “repairs and maintenance,” na nagkakahalaga ng P12.2 bilyon.

Hindi sumagot ang NGCP sa mga kahilingan ng Inquirer na magbigay ng pahayag hinggil sa pahayag ni Hontiveros.

Naunang itanong ni Hontiveros ang gastusin ng kumpanya sa advertising dahil ang transmisyon ng kuryente ay itinuturing na “natural monopoly,” na nangangahulugang wala nang ibang kakumpitensya ang NGCP para gumastos ng ganoong halaga para sa promosyon.

“Sa loob ng 14 taon, ginasta ang pera para sa mga bagay na wala namang direkta kinalaman sa serbisyong [kuryente] transmission o mga proyektong pangunlad,” sabi ng senadora.

“Ngunit ang mga gastusin na ito ay ipinasa sa mga mamimili at tayo, ang mga mamamayang Pilipino, ang nagbuwis at nagbayad para dito,” reklamo niya.

Sa kabila ng pagpasa ng gastos ng operasyon nito sa mga mamimili, sinabi niya na nagbigay ang NGCP ng “hindi makatarunganang payout ng cash dividends” sa kanilang mga aktsyonaryo.

Ayon sa kanya, umabot sa P306.7 bilyon ang kabuuang kita ng NGCP mula 2009 hanggang 2022, at P238.8 bilyon dito ay idineklara at ipinamahagi bilang kita sa kanilang mga aktsyonaryo.

“Talagang swerte sina China at ang mga may-ari ng NGCP,” sarkastikong sabi ni Hontiveros.

“Hindi ba’t ito’y labis na kakaiba?” tanong niya. “Ang kita ng mga aktsyonaryo nito ay umabot sa 77 porsyento ng kabuuang kita ng kumpanya. Pero patuloy tayong nagdaranas ng kakulangan sa suplay ng kuryente at marami sa kanilang mga proyekto ay naiantala.”

Sa tugon sa mga pahayag ni Hontiveros, sinabi ni ERC Chair Monalisa Dimalanta na ang state regulator ay isinagawa ang pagsusuri ng performance ng NGCP tulad ng inirerekomenda ng ilang senador.

Sinabi niya na naglabas din ang ERC ng show-cause order sa NGCP hinggil sa kanilang pagkukulang sa paghahatid ng mga proyektong transmisyon at koneksyon sa oras.

“Depende sa pagsusuri—at ginagawa pa namin ang aming pagsusuri ng mga proyektong iyon—maaaring magkaruon ng [pondo] na parusa sa NGCP,” sabi ni Dimalanta.

“Hinggil sa kung ang mga halaga [ng gastusin ng NGCP] ay naaayon o makatarungan… ginagawa naming tiyak na ang mga halagang kinakailangan para sa mga gastos sa kagamitan para sa mga proyektong linya ng transmisyon ay iaalok sa mga proyektong ito,” dagdag niya.

Sa isyu ng malalaking halaga na ibinigay sa mga aktsyonaryo ng NGCP, sinabi ni Dimalanta na ayon sa korporasyong batas ng bansa, ang “hindi limitadong retained earnings ay dapat lamang ialok sa mga aktsyonaryo” bilang dividends.

“Subalit wala itong batas tungkol sa windfall profit tax,” pahayag ni Dimalanta, isang abogado.

“Kaya’t hindi ito labag sa batas sa ganoong paraan. Hanggang ito’y ‘hindi limitadong retained earnings,’ maaaring ipamahagi ng korporasyon ito [bilang dividends] sa pangkalahatan,” paliwanag ng pinuno ng ERC.

Sa pagdinig ng Senate energy committee sa operasyon ng kumpanya noong Mayo, inamin ni NGCP assistant vice president Cynthia Alabanza na naniningil sila sa mga mamimili ng kuryente para sa mga proyektong expansion at development na hindi pa natatapos, kasama na rito ang buong interconnection ng mga grid sa Visayas-Mindanao na dapat sana’y natapos noong 2019.