Sa isang pahayag, sinabi ni Chinese Premier Li Qiang noong Miyerkules na mahalaga na iwasan ang “bagong Cold War” kapag may mga alitan sa pagitan ng mga bansa, habang nagtitipon ang mga lider ng mundo sa Indonesia sa gitna ng pag-igting ng mga geopoltikal na kompetisyon sa buong Indo-Pasipiko.

Sa kanyang pagtanggap sa taunang summit na kinasasangkutan ng mga miyembro ng Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) at China, Japan, at South Korea, sinabi ni Li na mahalaga para sa mga bansa na “maayos na pamahalaan ang pagkakaiba at alitan.”

“Sa kasalukuyan, napakahalaga na tutulan ang pagkakampi, pagkakabuo ng mga bloke, at ang bagong Cold War,” ani Li sa pagpupulong.

Sa pag-uusap ng ASEAN ngayong linggo sa China, ibinahagi ni Indonesian Foreign Minister Retno Marsudi na tinalakay ang pagpapabilis ng negosasyon para sa matagal nang pinag-uusapang code of conduct para sa waterway.

Ang isyu ay nagkaruon din ng pag-uusap sa isang ASEAN-Japan summit kung saan “ipinahayag ng mga lider ang kahalagahan ng pagpapanatili ng kalagayan sa rehiyon na kaaya-aya, lalo na sa Korean Peninsula at South China Sea,” aniya.

Ipinanawagan ng Estados Unidos at ng mga kaalyado nito ang kalayaan ng paglalayag at paglipad, at ang pag-iwas sa pagtatayo ng pisikal na presensya sa mga diputadong karagatan. Itinayo ng China ang iba’t ibang pasilidad, kabilang ang mga runway, sa mga maliit na kalupaan sa dagat.

Bago ang mga pagtitipon ngayong linggo, inilabas ng China ang isang mapa na may “10-dash line” na nagpapakita ng tila pagpapalawak sa teritoryo nito sa South China Sea.

Ibinasura ito ng ilang miyembro ng ASEAN.

Tungkol sa South China Sea, sinabi ni President Marcos na hindi naghahanap ng alitan ang kanyang bansa ngunit may tungkulin itong “harapin ang anumang hamon sa aming soberanya.”

“Pinaninindigan ng Pilipinas na mariin namin tinututulan ang maling interpretasyon na nagsasabing ang mga alitan sa South China Sea ay tungkol lamang sa kompetisyon sa pagitan ng dalawang makapangyarihang bansa,” sabi ni Marcos.

“Hindi lamang ito nagkakait sa amin ng aming kasarinlan at kakayahan, kundi ito rin ay nagwawalang-bahala sa aming sariling lehitimong interes.”

May ilang miyembro ng ASEAN na nagkaruon ng malapit na ugnayan sa China sa diplomasya, negosyo, at militar, habang ang iba naman ay mas maingat. Naglalakbay rin ang Estados Unidos patungo sa mga bansa ng ASEAN na may iba’t ibang antas ng tagumpay.

Ang 10 miyembro ng ASEAN ay nagdaos ng kanilang summit noong simula ng linggo, kung saan naghahanap ang mga lider na ipakita ang kahalagahan ng bloke sa harap ng kritisismo na hindi ito nagpapakita ng presyon sa mga lider ng militar sa Myanmar upang makipagtulungan sa isang plano para sa kapayapaan.

Sa isang pahayag noong Miyerkules, sinabi ng ASEAN chair na Indonesia na kailangan ng bloke na “palakasin ang kaligtasan sa maritimong aspeto sa aming rehiyon… at alamin ang mga bagong hakbang tungo dito.”

Nagkaruon din ang ASEAN ng mas malawakang pag-uusap kay Li, US Vice President Kamala Harris, at mga lider ng mga kaalyadong bansa tulad ng Japan, South Korea, Australia, at India.

Hindi kasama sa mga pagtitipon sina US President Joe Biden o ang kanyang Chinese counterpart na si Xi Jinping.

Tinututukan sa mga pagtitipon sa Jakarta ang pangangambang ang China ay lalong nagiging mas makapangyarihan sa South China Sea, isang mahalagang corridor para sa kalakalan kung saan may mga claim ang ilang miyembro ng ASEAN na magkaiba sa China.

Sa kanyang pahayag sa simula ng kanyang pulong kasama ang mga lider ng ASEAN, sinabi ni Harris na naka-komit ang Estados Unidos sa rehiyon.

“May matibay na kagyatang kagustuhan ang Estados Unidos sa Southeast Asia at sa mas malawak na Indo-Pasipiko,” aniya.