Ang House of Representatives ay maglalabas ng bahagi ng P650 milyon na pondo para sa confidential funds ng taong 2024 na hinihiling ni Vice President Sara Duterte, na siyang nangunguna rin sa Department of Education, patungo sa mga ahensiyang nagtatanggol sa interes ng bansa sa West Philippine Sea (WPS).

Ipinahayag ito ni Ako Bicol party-list Rep. Elizaldy Co, ang chair ng House appropriations committee, nitong Miyerkules, sa gitna ng dumaraming kritisismo sa alokasyon ng malalaking secret funds sa mga opisina na wala namang mandato para sa pambansang seguridad.

Naglabas ng kanyang pahayag si Co sa kasagsagan ng pagdinig ng House committee noong Miyerkules sa mga ipinanukalang badyet ng OVP at DepEd para sa susunod na taon.

“Realine natin ang confidential funds ng iba’t ibang civilian agencies. Ngayon ang oras na bigyan natin ang ating intelligence community ng mga paraan upang gampanan ang kanilang tungkulin, lalo na sa mga oras na ito ng matinding pangangailangan sa West Philippine Sea,” ang sabi ni Co.

Sa isang naunang mensahe sa Inquirer, sinabi ni Co na sumasang-ayon ang kanyang panel sa panawagan ng kanyang mga kasamahan na i-reapportion ang mga secret funds upang tugunan ang mga bagong tensiyon sa pagitan ng Manila at Beijing sa West Philippine Sea, o sa loob ng 370-kilometrong exclusive economic zone ng bansa.

Ayon kay Co, ang inoobserbahang P500 milyon na confidential funds para sa Office of the Vice President (OVP) at P150 milyon para sa Department of Education (DepEd), parehong pinamumunuan ni Duterte, ay nais pagtuunan ng realignment.

“Oo. Sumasang-ayon kami dito sa mas pangunahing isyu at pagbibigay ng pondo para sa isyu ng West Philippine Sea. Nasa isang konsensya kami na suportahan ang West Philippine Sea bilang isang bansa,” dagdag ni Co.

Inihayag niya na ang mga realigned na pondo ay gagamitin para sa confidential at intelligence expenses ng National Intelligence Coordinating Agency (NICA), National Security Council (NSC), Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR), at Philippine Coast Guard (PCG).

Nang tanungin kung aling pinagmulan ng pondo, sinabi ni Co: “Sa ngayon, OVP at DepEd.”

Inaalam ng House ang inihain na badyet ng OVP na P2.38 bilyon at ng DepEd na P758.59 bilyon para sa susunod na taon noong plenaryong sesyon ng Miyerkules.

Si Duterte ay naroroon ngunit hindi maaring direktang sumagot sa body ayon sa mga alituntunin ng House. Sa halip, ang sponsor ng budget ng OVP, si Davao de Oro Rep. Maria Carmen Zamora, ang nagsalita sa kanyang pangalan, na nagsasabi na igagalang niya ang desisyon ng mga mambabatas.

“Ang OVP ay matibay sa kanyang posisyon na sumusunod sa kahusayan at karunungan ng Kongreso. Sa nabanggit na development, muling isusumite ng OVP sa karunungan ng Kongreso,” sabi ni Zamora, ang vice chair ng appropriations panel, bilang sagot sa tanong kung handa siyang tanggihan ang pondo.

Binigay niya ang parehong sagot kay Albay Rep. Edcel Lagman na nagtanong kung inililipat ni Duterte ang responsibilidad ng pag-apruba sa Kongreso.

“Naniniwala ang Vice President na ang kapangyarihan sa bulsa ay nasa House,” sabi ni Zamora.

Ang pahayag ay naganap matapos magpahayag ng mga lider ng mga pangunahing political bloc sa kamara ng kanilang suporta sa paglipat ng secret funds mula sa mga ahensiyang hindi nangangailangan nito.

“Bunga ng mga nakaraang provocatibong insidente sa mga lugar na may kumpetensiyang ito, kami ay nagdesisyon na ibahagi—bilang bahagi ng proseso ng badyet—ang mga confidential at intelligence funds sa ibang mga ahensiyang pangunahing may responsibilidad para sa intelligence at surveillance,” sabi sa bahagi ng pahayag.

Ang confidential funds ay itinakda para sa mga aktibidad ng surveillance ng isang ahensya habang ang intelligence funds ay para sa pagkuha ng impormasyon kaugnay ng pambansang seguridad. Maaring ilabas ang una pagkatapos ng pagsang-ayon ng pinuno ng ahensya o kalihim ng departamento habang ang huli ay sakop ng pagsang-ayon ng Pangulo.

Ngunit ang paggamit ng alinman sa mga pondo ay laganap na kinukritisismo bilang pinagmulan ng katiwalian dahil hindi ito sakop ng pangkaraniwang pagsusuri ng Commission on Audit.

Sa kanilang pahayag, ipinahayag ng mga lider ng partido ang “seryosong pangamba” hinggil sa pagsusulong ng China ng mga flotante na barayla sa Panatag Shoal, na tinatawag din na Scarborough Shoal o Bajo de Masinloc, noong nakaraang linggo.

Kalaunan ay tinanggal ng PCG ang mga barayla sa isang espesyal na operasyon, ngunit ito’y ang pinakabagong kaganapan sa serye ng mga tensiyon sa pagitan ng mga pwersa at sasakyang pandagat ng Tsina at Pilipinas sa diresadong karagatan.

Ang pahayag ay nilagdaan nina Rizal Rep. Michael John Duavit ng NPC, Surigao del Sur Rep. Johnny Pimentel ng PDP-Laban, Agusan del Norte Rep. Jose Aquino II, kalihim pangkalahatan ng Lakas-CMD, Camarines Sur Rep. Luis Raymund Villafuerte Jr. ng NUP, Romblon Rep. Eleandro Madrona, at Barangay Health Workers Rep. Angelica Natasha Co.

Ang pangulo ng Lakas-CMD na si Speaker Martin Romualdez ay hindi kasama sa mga naglagda.

Sinasabi ng mga mambabatas na ang kanilang nagkakaisang pananaw “ay patunay ng aming pangako na ipagtatanggol ang mga prinsipyo ng demokrasya, bigyan ng prayoridad ang mga pangangailangan ng mamamayang Pilipino, at tiyakin ang maingat at makatuwirang paggamit ng yaman ng bansa.”

Ang mga lider ng partido ay naglabas ng pahayag sa gitna ng dumaraming kritisismo sa P10.14 bilyong confidential at intelligence funds na nakalagak sa P5.77 trilyong inihain na badyet para sa susunod na taon.

Halos kalahati ng halagang ito, o P4.56 bilyon, ay nasa inihain na badyet ng Office of the President.

Sa House Bill No. 8980 o General Appropriations Bill, ang BFAR, na nagtatanggol sa kapakanan ng mga mangingisdang Pilipino sa mga diresadong karagatan, ay walang alokasyon para sa confidential at intelligence funds.

Ang NICA ay may alokasyon na P1 milyon para sa confidential funds at P340.2 milyon para sa intelligence funds, samantalang ang NSC ay may P120 milyon para sa confidential funds para sa susunod na taon.

Ang PCG naman ay may alokasyon na P10 milyon para sa intelligence funds para sa 2024, ang parehong halaga na natanggap nito sa mga nakaraang taon.

Noong Martes, ipinost ni PCG spokesperson Commodore Jay Tarriela ang isang talahanayan na nagpapakita na mula 2006 hanggang 2023, ang PCG ay binigyan ng P118.725 milyon sa intelligence funds sa loob ng 17 taon.

Nakita rin ng Inquirer Research na mula 2005 hanggang 2012, ang confidential funds ng OVP ay umaabot lamang sa P6 milyon bawat taon hanggang ito’y lumobo sa ilalim ni Duterte. Noong 2023, ang OVP ay tumanggap ng P500 milyon sa secret funds habang ang DepEd ay nakatanggap ng P150 milyon, ang parehong halaga na hinahanap ng mga opisina para sa susunod na taon.