“Mas mahirap patawanin ang mga manonood kaysa paluhain sila,” ayon kay direktor ng pelikula at TV na si Jose Javier Reyes bilang paliwanag kung bakit magbibigay-pugay ang Film Development Council of the Philippines (FDCP) kay dating komedyante na si Dolphy sa kanilang pagdiriwang ng Buwan ng Industriya ng Pelikulang Pilipino (PFIM) sa Setyembre.
“Iuukit natin ang pagpaparangal sa mga alagad ng sining na hinahangaan natin ngunit hindi sapat na naaambagang papuri, pagkilala, at ugnayan—ang mga komedyante ng Pilipinas,” deklarasyon ni Reyes, na siyang teknikal na tagapayo ng FDCP. “Ang mga komedyante ay bihirang binibigyan ng mga parangal sa pag-arte dahil hindi natin sila kinukuha nang seryoso. Kapag iniisip mo, mas mahirap palang patawanin ang mga tao kaysa patawanin sila. Dahil sa kakayahan ni Dolphy na patawanin ang mga Pilipino sa buong henerasyon na ito, nararapat siyang kilalanin.”
Ito ang dahilan kung bakit ang pagdiriwang ay magdadala ng temang ‘Tuloy Pa Rin ang Tawanan,’ paliwanag niya. “Kung may survival kit ang mga Pilipino, tiyak na kasama dito ang tawanan,” dagdag niya. “Ang buong buwan ng Setyembre ay inilaan sa pagdiriwang ng komedya na iniuugnay kay Dolphy.”
Sinabi ni FDCP Chair Tirso Cruz III na umaasa siyang ang pagpaparangal kay Dolphy ay makakatulong sa kampanya upang itanghal ang komedyante bilang isang Pambansang Alagad ng Sining. “Malungkot na tuwing may deliberasyon, kasama sa listahan si Dolphy, ngunit sa huli, palaging natatanggal. Kung ako ay miyembro ng komite sa pagpili, tutulong ako na maging posible ito. Malungkot na ang FDCP ay hindi kasama dito. Ito ay hindi bahagi ng gawain ng ahensya,” paliwanag niya.
Binanggit ni Reyes ang tatlong dahilan na sa palagay niya ay naging hadlang para makuha ni Dolphy ang nasabing titulo. “Una, may mga tao na nagdadala ng kanyang personal na buhay laban sa kanya. Ganun din kay Nora Aunor, kanyang personal na buhay ang naging basehan laban sa kanya [bago siya itanghal noong 2022]. Wala itong kinalaman sa kanilang sining. Hinuhusgahan natin ang mga alagad ng sining base sa kanilang gawa, hindi sa kanilang personal na buhay,” pagtitiyak niya.
“Pangalawa, hindi seryoso ang mga tao sa komedya. Palaging ang mga aktor sa drama ang nananalo ng mga parangal, kahit na doble ang hirap maging isang komedyante,” dagdag ni Reyes. “Pangatlo, may mga sektor na nag-react sa mga pelikula ni Dolphy dati, tulad ng ‘Facifica Falayfay’ at ‘Fefita Fofonggay viuda de Falayfay.’ Sinasabi nilang nagbigay siya ng antigay na uri ng iconology sa mga pelikulang ito, pero nakakalimutan natin na gumawa rin siya ng ‘Ang Tatay Kong Nanay’ at ‘Markova,’ na nagpapakatao sa mga bakla.”
Sinabi ni Reyes na, malungkot man, maraming prehuwisyo laban kay Dolphy, pero ang pangunahing punto ay, “Iniisip ng iba na ang mga komedyante ay hindi dapat seryosohin. Ito ay mali. Ang komedyante ay palaging sa huli sa pila dahil sa ilang tao’y naisip na ang mga komedyante ay walang kalaliman o halaga sa kultura. Ito ay maling pag-unawa sa kultura,”